چاغا آد داقماق دأبی
اِنه -آتانئنگ اِدِپ-تِربییِدِن اؤنگوٌرتی چاغاسئنئنگ اؤنگوٌندأکی بوُرچلارئنئنگ بیری اوُنگا مئناسئپ، اوُوادان آد داقماق. تأزه پِرزِنت دوٌنیأ اینمِزینده ن اؤنگوٌسئراسئنداکئ پورصاتلار خاص-دا تأثیرلی. شوُل گوٌنلِرده آرزوولارئمئزئ اؤزوٌنده جِملِیأن، نأحیلی آدام بوُلوپ یِتیشمِگینی ایسلِیأن بوُلساق شوُنگا کئباپ جوٌملأنی آد اِدینیپ گؤتِریأن، آیدئلاندا غولاغا یاقئملئ سؤزلِر، آتلار هِر بیر ماشغالانئنگ اِساسئ گؤزلِگی بوُلوپ دوریار. چوٌنکی، کؤپوٌمیزینگ بیلیپ یا-دا بیلمأن اِدیأن کؤپ حِرِکتلِریمیزینگ آنگئرسئندا غانئمئزا سینگیپ گیدِن دوٌشوٌنجِلِر، یؤرِلگِلِر یاتئر. “آدئ اوُوادان آدامئنگ ائقبالئ هِم اوُوادان بوُلار” دییِن سؤز موٌنگ یئللئقلاردان بأری یؤرگوٌنلی.
تأزه دوُغلان پِرزِنده آد داقماقدا هِر حالقئنگ اؤزوٌنه ماخصوص دأپ-دِسسورئ بار. حالقئمئزئنگ پِرزِنده آد داقماق دأبی هِم اؤرأن تأثیرلی وِ غئزئقلئ. ایرکی دؤووٌرلِرده یازئلان اِپوُسلارئمئزئ اوُقاپ گؤرسِک، آتا-بابالارئمئز مئناسئپ بیر ایش گؤرکزِندِن سوُنگرا، اوُنگا لایئق گِلیأن بیر آد داقار مِشلِر. مونئ “غوُرقوت آتا” اِپوُسئنئنگ مئثالئندا آیدئپ بیلِریس. موندان باشغا-دا “چاغانئنگ رئسگئ وِ آدئ اوُنونگ اؤزی بیلِن بیله گِلیأر” دییِن دوٌشوٌنجه هِم گینگدِن یایران. پِرزِندینگ دوٌنیأ اینیش یاغدایئ، سوٌنگنگوٌندأکی داشقئ عالاماتلار، رِنگکی یا-دا بِیلِکی طاراپلارئ گؤز اؤنگوٌنده توتولئپ، بیر آد داقئلئپدئر. گؤروُگلئ آدئنئنگ اوُنونگ دوٌنیأ اینیش یاغدایئ بیلِن داخئللئدئغئ هِممأمیزه مألیم. ماشغالادا چاغا آد داقماق حوقوغئ اؤیوٌنگ یاشولئسئنا دِگیشلی بوُلوپدئر. ماشغالاداکئ اینگ اولئ آدامئنگ ماقوللان آدئ پِرزِنده روُوا گؤرلوٌپدیر. کؤپلِنچ حالاتلاردا دیلی دوُغالئ، ناظارئ حیکمِتدِن، غارایشئ پایخاصدان پوٌرِ-پوٌر آداملارئنگ هِم آد داقماغئنئ یلِری توتوپدئرلار. شوُل بیر واغتدا بِیلِکی ماشغالا اغضالارئنئنگ تِکلیپ اِدِن آدلارئ هِم اوٌنسدِن دوٌشوٌریلمأندیر. هِر کیمینگ پیکیرینه سئلاغ-سارپا بیلِن غارالئپدئر. آد داقماق دأبی پِرزِندینگ دوٌنیأ اینمِگینده ن سوُنگرا اوُنونگ عؤمروٌندأکی ایلکینجی اینگ مانئلئ پورصاتدئر. تأزه دوُغلان پِرزِنده آد داقماق گیجیکدیریلمأندیر. اوزاق گیتسه، بیر هِپدأنینگ دوُوامئندا لایئق گؤرلِن بِللی بیر آدئنگ اوٌستوٌنده دورلوپدئر. ساغ غولاغئنا اذان، چِپ غولاغئنا قامات اوُقالئپدئر. یِرلِرده دوٌرلی-دوٌرلی بِرجای اِدیلیأندیگینه غارامازدان، اذاندئر-قاماتدان سوُنگرا، “آدئنگئ بیز بِردیک، عؤمروٌنگی الله بِرسین” دییِن ماضمونداقئ یاغشئ دیلِگ-دوُغالار اِدیلیپدیر. حالقئمئزئنگ آراسئندا “چاغا آد داقئلاندان سوُنگرا، تؤوِرِگیندأکی سِسلِری سایغارئپ، آنگشئرئپ باشلایار” دییِن دوٌشوٌنجه بار. شوُنگا لایئقلئقدا، پِرزِندینگ ایلکینجی اِشیدِن سؤزلِری اوُنونگ عؤمروٌنه بِرِکت چایسئن دییِن ائرئم بیلِن کیتاپلاردان خاص تأثیرلی جوٌمله لِری اوُقاپدئرلار. ارئسغاللئ، بِرِکتلی، دؤولِتلی، ایلحالار اوُغول بوُلوپ یِتیشمِگینی آرزوولاپدئرلار. چوٌنکی، دؤولِته یوُرولان پِرزِنت دینگه دؤولِت گِتیریأر. بِییک توٌرکمِن سِرکردِسی آلپ آرسلانئنگ دوٌنیأ اینیشی اولئ اوٌستوٌنلیگه، یِنگشه یوُرلوپدئر. بو حاقدا ایبن اِثیرینگ “کأمیل تارئخ” آدلئ اِثِرینده “دؤرت یوٌز ییگریمینجی یئلئنگ عاشئر آیئنئنگ بیرینجی گوٌنی، شو سؤوِشینگ اؤنگوٌسئراسئ سوُلطان آلپ آرسلان ایبن داوود دوٌنیأ اینیپدی. شوُندا اوُنونگ دوُغلوشئنئ موٌبأرِکلأپ، اوُنونگ تألِیینی یاغشئلئگا ایوُروپدئلار” دیییلیأر. سوُنگلوغئ بیلِن بو سِرکرده اؤزوٌنه داقئلان آدئ وِ ائنام اِدیلِن ائقبالئ اؤدِمِگی باشاریار. حالقئمئزئنگ تأزه دوُغلان پِرزِنده آد داقماق دأبی آیراتئن بیر صونغاتا اؤوروٌلیپ گیدیپدیر دییسِک، اؤته گِچمِریس. چاغا آد داقئلاندا بار بوُلان أهلی عالاماتلار یا-دا آرتئقماچلئقلار گؤز اؤنگوٌنده توتولئپدئر. “آدئ اؤزی بیلِن بیله گِلدی” یا-دا “آدئنئ اؤزی آیتدئ، اؤزی گِتیردی” دیییپ، بو آیراتئنلئقلارا ماخصوص چِمِله شیپدیرلِر.
بِللِمه لی، مؤهوٌم زاد، پِرزِنده نأحیلی آد داقئلسا، أهلیسینی یاغشئ نییِته، اومئدا اِساسلانئپ داقماقدئر. آغلابا حالاتدا اوُنونگ آدئنا مئناسئپ عؤمروٌنینگ بوُلیاندئغئنئ اونوتمازلئقدئر. شِیله هِم هِر پِرزِنده داقئلان آد غئسغالدئلمان، یوُیولمان، دوُلولئغئنا توتولسا، بو اوُنونگ ارئسغال-بِرِکتلی پِرزِنت بوُلوپ یِتیشمِگینه سِبأپ بوُلوپ بیلِر. چوٌنکی، شو اوغوردا تارئخدا عئلئم یوٌکوٌنی چِکن گِرچِکلِرینگ ایتماغئنا گؤرأ، بیزینگ آدئمئزئنگ ائقبالئمئزا اؤرأن اولئ تأثیری باردئر. شوُنونگ اوٌچین پِرزِنتلِره مانئلئ، ماضمونلئ آد داقماق وِ اوُلارئ شوُل آدئ بیلِن چاغئرماق، یوٌزلِنمِک اِنه -آتانئنگ پِرزِندینینگ اؤنگوٌندأکی ایلکینجی بوُرچلارئنئنگ بیریدیر. حالقئمئزئنگ چاغا آد داقماق دأبینی بیر سؤز بیلِن بِیان اِدِردِن اؤرأن گینگ. دینگه شو یِرده بِللاِنه ن یازغئلاردان چِن توتوبام، حالقئمئزئنگ دوٌنیأ، دورموش، طِبیغات بیلِن بیر بیتِویلیکده، سازلاشئقدا،باغلانئشئقدا یاشاندئغئنئ گؤروٌپ بوُلیار. بیزینگ دینگه آتلارئمئزئنگ اؤزی توتوش عألِمی آنگلادیار. آتلارئمئزئنگ دوٌرلوٌدیگینه غارامازدان عألِمینگقی یالئ سازلاشئغئنگ، آغزئ بیرلیگینگ حؤکوٌم سوٌرمِگی دؤولِتلیلیکدِن نئشان. حوُرماتلئ پرِزیدِنتیمیز میللی دأپ-ده سسورلارئمئزئ گینگیشلِیین اؤورِنمِلیدیگینی، اوُلارئنگ چونگنگور مانئ-ماضمونئنئ ایله-گوٌنه یایمالئدئغئنئ اوٌندِیأر. مونونگ اوٌچین أهلی شِرطلِری دؤرِدیأر. دوٌنیأ نوسغالئق میللی دأپ-دِسسورلارئمئز باخاسئنا یِتیپ بوُلماجاق غئمماتلئق. پِرزِنده آد داقماق دأبینینگ بیر اؤزی بیزده آیراتئن صونغات بوُلوپ دورقا، میللی مِدِنییِتیمیزینگ آدامزادا نوسغالئق مِکدِپ دیگینه هیچ-حیلی شوٌبهه یوُق.
راحمِت غئلئجوُو،
«حالاللئق قئصصالارئ» کیتابئندان.
